Belediyeler; işyeri faaliyetlerinden ruhsat işlemlerine, çevre ve gürültü ihlallerinden imar uygulamalarına kadar oldukça geniş bir alanda denetim yapmakta ve kanunda öngörülen hâllerde idari para cezası uygulayabilmektedir. Bu yazımızda, İdari Para Cezasına İtiraz sürecinin nasıl işlediğini ele alacağız.
Uygulamada vatandaşın veya işletme sahibinin eline çoğu zaman bir zabıta tutanağı, encümen kararı veya idari yaptırım kararı ulaşmakta; ardından da ilk olarak şu soru sorulmaktadır:
“Belediyenin kestiği bu cezayı iptal ettirebilir miyim?”
Belediye tarafından verilmiş olması, idari para cezasının kesin ve tartışılmaz olduğu anlamına gelmez. Belediye işlemleri de yargı denetimine tabidir. Ancak belediye tarafından verilen her para cezasına karşı aynı mahkemeye, aynı süre içerisinde ve aynı usulle başvurulmaz.
Bu nedenle belediye para cezasının iptalinde ilk yapılması gereken, cezanın miktarından önce kararın hangi kanuna ve hangi maddeye dayanılarak verildiğini tespit etmektir.
Belediyenin idari para cezası verme yetkisi tek bir kanundan kaynaklanmaz.
Belediyeler farklı görev alanlarında farklı mevzuat hükümlerine dayanarak yaptırım uygulayabilir. Uygulamada özellikle;
işyeri açma ve çalışma ruhsatları,
zabıta denetimleri,
imar uygulamaları,
çevre ve temizlik yükümlülükleri,
gürültü,
ilan ve reklam uygulamaları,
işgal ve kullanım,
ruhsata aykırı faaliyet,
belediye emir ve yasaklarına aykırılık
gibi konular idari yaptırım süreçlerine konu olabilmektedir.
Burada önemli olan, belediyenin genel olarak denetim yetkisinin bulunması değil; somut olayda uyguladığı para cezası bakımından kanuni yetkisinin bulunmasıdır.
İdare, kanunda karşılığı bulunmayan bir fiili kendi değerlendirmesiyle kabahat hâline getirip istediği miktarda para cezası uygulayamaz.
Belediye encümeni, kanunların kendisine verdiği yetkiler çerçevesinde idari yaptırım kararları alabilir.
Ancak bir kararın belediye encümeni tarafından alınmış olması tek başına hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.
Encümen kararında;
cezanın hukuki dayanağı,
cezalandırılan fiil,
fiilin tarihi ve niteliği,
cezanın muhatabı,
ceza miktarının nasıl belirlendiği
açık ve denetlenebilir olmalıdır.
Özellikle yüksek miktarlı para cezalarında yalnızca kanun maddesinin yazılması yeterli olmayabilir. Somut olayın ilgili kanun hükmü kapsamına neden girdiğinin de ortaya konulabilmesi gerekir.
Hayır.
Uygulamada belediye para cezalarının önemli bir bölümü zabıta, teknik personel veya diğer belediye görevlilerinin düzenlediği tespit tutanaklarına dayanmaktadır.
Tutanak önemli bir belgedir; ancak tutanağın varlığı tek başına cezanın hukuka uygun olduğunu göstermez.
Örneğin tutanakta yalnızca;
“ruhsata aykırı faaliyet görülmüştür”,
“mevzuata aykırılık tespit edilmiştir”
veya
“belediye emir ve yasaklarına aykırı davranılmıştır”
şeklinde soyut ifadeler bulunması hâlinde, hangi somut fiilin gerçekleştiğinin ayrıca araştırılması gerekebilir.
Tutanakta yer, tarih, fiil ve tespitin neye dayandığı önemlidir.
Fotoğraf çekilmişse fotoğrafın neyi gösterdiği, ölçüm yapılmışsa nasıl yapıldığı, işyeri denetlenmişse denetim sırasında kimlerin bulunduğu ve hangi belgelerin incelendiği değerlendirilmelidir.
Belediye tarafından verilen bütün idari para cezaları için tek bir görevli mahkeme yoktur.
Bu husus özellikle önemlidir.
Bir önceki genel idari para cezası rehberimizde de açıkladığımız üzere, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamındaki genel sistem ile özel kanunlarda düzenlenen idari yaptırımlar birbirinden ayrılmalıdır.
Bazı belediye para cezalarında sulh ceza hâkimliğine başvuru gündeme gelirken, bazı işlemlerde uyuşmazlığın idari yargıda görülmesi gerekebilir.
Özellikle para cezasının;
yıkım,
ruhsat iptali,
işyerinin kapatılması,
faaliyetin durdurulması,
mühürleme
gibi başka bir idari işlemle birlikte uygulanması hâlinde görevli yargı yerinin ayrıca incelenmesi gerekir.
Bu nedenle belediye para cezası tebliğ edildiğinde doğrudan internetten bulunan bir “belediye cezasına itiraz dilekçesi” kullanılarak başvuru yapılması doğru değildir.
Önce kararın dayandığı kanun maddesi tespit edilmelidir.
Süre, cezanın hukuki dayanağına ve başvurulacak yargı yoluna göre belirlenir.
Dolayısıyla bütün belediye para cezaları için geçerli tek bir itiraz süresinden söz etmek doğru değildir.
Kabahatler Kanunu kapsamında kalan bir yaptırım ile özel kanun uyarınca idari yargıya götürülecek bir işlem aynı usule tabi olmayabilir.
Bu sebeple tebligat alındığında yapılacak ilk işlerden biri, tebliğ tarihinin kaydedilmesidir.
Elektronik tebligat yapılmışsa elektronik tebligat kayıtları, fiziki tebligat yapılmışsa tebliğ mazbatası ve zarf saklanmalıdır.
Süre yönünden yapılacak bir hata, cezanın esas bakımından hukuka aykırı olduğu bir dosyada dahi ciddi hak kaybına neden olabilir.
Belediye tarafından verilen idari para cezasının hukuka uygunluğu yalnızca “ceza verilmesi gerekli miydi?” sorusuyla sınırlı değildir.
İşlem idare hukukunun genel ilkeleri bakımından da denetlenir.
Bir belediye işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka uygun olması gerekir.
İdari makamların yetkileri kanundan kaynaklanır.
Kanunun başka bir idari makamı yetkili kıldığı konuda belediyenin yaptırım uygulaması veya belediye içerisinde yetkili olmayan bir makam tarafından karar alınması hukuka aykırılık oluşturabilir.
Bir kişiye veya şirkete para cezası uygulanıyorsa hangi davranış nedeniyle cezalandırıldığı anlaşılabilir olmalıdır.
Soyut ifadelerle düzenlenen tutanaklar ve gerekçesiz kararlar bu açıdan tartışma konusu olabilir.
“Mevzuata aykırı davranıldığı tespit edilmiştir” denilmesi tek başına yeterli olmayabilir.
Hangi davranışın hangi mevzuat hükmünü ihlal ettiği belirlenebilmelidir.
Belediyenin tespiti somut ve denetlenebilir verilere dayanmalıdır.
Olayın özelliğine göre;
fotoğraflar,
kamera görüntüleri,
ölçümler,
ruhsat ve proje kayıtları,
işyeri belgeleri,
denetim tutanakları,
teknik raporlar
önem taşıyabilir.
Ceza kararının yalnızca varsayıma veya eksik incelemeye dayanması işlemin hukuka uygunluğunu etkileyebilir.
Özellikle işyerleri ve taşınmazlarla ilgili belediye yaptırımlarında bu sorunla karşılaşılmaktadır.
Taşınmazın maliki ile işletmecisi aynı kişi olmayabilir.
İşyeri sahibi, kiracı, ruhsat sahibi, şirket, şirket yetkilisi ve taşınmaz maliki farklı kişiler olabilir.
Kanunun cezalandırdığı kişinin kim olduğu belirlenmeden yalnızca tapu veya ruhsat kaydından hareket edilmesi bazı dosyalarda hukuka aykırılık doğurabilir.
Bazı belediye cezalarında yaptırım sabit bir tutardan ibaret değildir.
Metrekare, alan, faaliyet türü, aykırılığın niteliği veya kanunda gösterilen başka kriterler cezanın miktarını etkileyebilir.
Bu nedenle yalnızca ceza verilip verilemeyeceği değil, cezanın doğru hesaplanıp hesaplanmadığı da kontrol edilmelidir.
Hatalı ölçüm veya yanlış kriter kullanılması, çok yüksek miktarlı ceza farkları doğurabilir.
Kişinin neden cezalandırıldığını anlayabilmesi ve buna karşı etkili biçimde hukuki yola başvurabilmesi gerekir.
Özellikle yalnızca kanun maddelerinin sıralandığı fakat somut olayla bağlantısının açıklanmadığı kararların gerekçe yönünden incelenmesi gerekir.
Belediyelerle işletmeler arasındaki uyuşmazlıkların önemli bir bölümü işyeri açma ve çalışma ruhsatlarından kaynaklanmaktadır.
Bir işyerinin;
ruhsatsız faaliyette bulunduğu,
ruhsat şartlarına aykırı çalıştığı,
faaliyet konusunun değiştiği,
ruhsatta gösterilmeyen alanların kullanıldığı
veya ilgili mevzuatta öngörülen şartların kaybedildiği
iddiasıyla idari işlem tesis edilebilir.
Bu durumda yalnızca para cezası bulunup bulunmadığına bakılmamalıdır.
İşyeri hakkında aynı zamanda mühürleme, faaliyet durdurma veya ruhsatla ilgili başka bir işlem tesis edilmiş olabilir.
İşletmenin ticari faaliyetini doğrudan etkileyen bu tür dosyalarda, bütün kararların birlikte incelenmesi gerekir.
Kanuni şartların bulunması hâlinde aynı olay nedeniyle farklı nitelikte idari tedbir ve yaptırımlar gündeme gelebilir.
Ancak belediyenin uyguladığı her tedbirin ayrı ayrı kanuni dayanağının bulunması gerekir.
Örneğin para cezasının dayandığı hüküm ile işyerinin kapatılması veya faaliyetin durdurulmasına ilişkin hukuki dayanak aynı olmayabilir.
Bu nedenle işletmeye birden fazla işlem uygulanmışsa yalnızca para cezasına itiraz etmek yeterli olmayabilir.
Özellikle ticari faaliyetin durması nedeniyle günlük ekonomik kayıp doğan durumlarda hukuki yolun gecikmeden belirlenmesi önemlidir.
İmar mevzuatına aykırılık nedeniyle belediyeler tarafından idari para cezası uygulanması mümkündür.
Ancak imar para cezaları kendi içerisinde teknik ve hukuki özellikler taşımaktadır.
Yapının niteliği, aykırılığın kapsamı, yüzölçümü, yapı sınıfı, ruhsat ve proje durumu ile ceza hesabında kullanılan kriterler sonucu doğrudan etkileyebilir.
İmar para cezası çoğu zaman yapı tatil tutanağı ve başka idari işlemlerle bağlantılıdır.
Bu nedenle imar para cezasının yalnızca genel belediye cezası mantığıyla değerlendirilmesi doğru değildir.
İmar mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklar ayrıca ve dosya özelinde incelenmelidir.
Evet.
Belediye encümeninin aldığı kararlar yargı denetimi dışındaki işlemler değildir.
Ancak encümen kararına karşı hangi hukuki yolun kullanılacağı kararın içeriğine göre belirlenir.
Encümen kararında yalnızca bir idari para cezası bulunabileceği gibi para cezasıyla beraber başka idari işlemler de bulunabilir.
Bu nedenle kararın yalnızca sonuç bölümünün değil, tamamının incelenmesi gerekir.
Özellikle kararın dayandığı;
zabıta tutanağı,
teknik personel raporu,
yapı tatil tutanağı,
ruhsat dosyası,
fotoğraf ve ölçümler,
komisyon veya müdürlük yazıları
uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilir.
Her belediye cezasında belediyeye dilekçe vererek itiraz etmek zorunlu değildir.
Hangi idari veya yargısal başvuru yollarının bulunduğu ilgili mevzuata göre belirlenir.
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus şudur:
Belediyeye verilen sıradan bir dilekçenin yargısal başvuru süresini mutlaka durduracağı veya yeniden başlatacağı düşünülmemelidir.
İdari başvuruların dava açma süresine etkisi, işlemin ve uygulanacak mevzuatın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Bu nedenle süre işlerken yalnızca belediyeden cevap beklemek bazı durumlarda hak kaybına yol açabilir.
Ödeme, erken ödeme indirimi, tahsilat ve yargısal başvuru birbirinden ayrı konulardır.
İlgili mevzuatta indirimli ödeme imkânı bulunabilir.
Ancak ödeme yapılmasının hukuki sonuçları, cezanın dayandığı mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Özellikle yüksek miktarlı cezalar bakımından kişi veya şirketin “itiraz edersem ödeme yapmayayım” ya da “ödersem dava hakkımı kaybederim” şeklinde genel kabullerle hareket etmesi doğru değildir.
Ödeme ve başvuru stratejisi somut ceza kararına göre belirlenmelidir.
Yargısal başvuru yapılması her uyuşmazlıkta işlemin sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Özellikle idari yargının görev alanına giren uyuşmazlıklarda dava açılması ile yürütmenin durdurulması aynı şey değildir.
İdari işlemin uygulanmaya devam etmesi telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kanuni şartlar mevcutsa bu yönde ayrıca talepte bulunulması gerekebilir.
Örneğin uyuşmazlık yalnızca belirli miktarda para cezasından ibaret olmayıp aynı zamanda işyerinin faaliyetini durduran bir işlem içeriyorsa yürütmenin durdurulması talebi çok daha önemli hâle gelebilir.
Belediye tarafından ceza uygulandığında mümkün olduğunca;
idari yaptırım kararı,
belediye encümeni kararı,
zabıta veya tespit tutanağı,
tebligat evrakı,
fotoğraf ve video kayıtları,
ruhsat belgeleri,
kira sözleşmesi,
tapu kayıtları,
proje ve teknik belgeler,
belediyeyle yapılan önceki yazışmalar,
ödeme belgeleri
saklanmalıdır.
İşletmeler bakımından denetimin yapıldığı tarihte mevcut olan ruhsat ve diğer izin belgelerinin ayrıca muhafaza edilmesi önemlidir.
Çünkü uyuşmazlık aylar sonra mahkemeye taşındığında denetim tarihindeki fiilî ve hukuki durumun ortaya konulması gerekebilir.
Aydın’da belediye kaynaklı idari uyuşmazlıklar ilçelerin ekonomik ve fiziki özelliklerine göre farklılaşabilmektedir.
Efeler’de işyeri ve ticari faaliyetlere ilişkin belediye işlemleriyle karşılaşılabilirken, Kuşadası ve Didim gibi turizm bölgelerinde işyeri, turizm faaliyeti, ruhsat, çevre ve yapılaşmayla bağlantılı uyuşmazlıklar daha fazla önem kazanabilmektedir.
Söke ve Nazilli’de de ticari işletmeler, taşınmazlar ve belediye uygulamalarından kaynaklanan idari yaptırımlar söz konusu olabilmektedir.
Ancak belediyenin adı veya cezanın verildiği ilçe, kullanılacak hukuki yolu tek başına belirlemez.
Efeler Belediyesi tarafından verilen bir para cezası ile Kuşadası Belediyesi tarafından verilen bir para cezası aynı hukuki sebebe dayanabileceği gibi tamamen farklı kanunlardan da kaynaklanabilir.
Bu nedenle her dosyada öncelikle kararın hukuki dayanağı incelenmelidir.
Belediye tarafından idari para cezası tebliğ edildiğinde kararın yalnızca ceza miktarına bakılarak değerlendirilmemesi gerekir.
Öncelikle şu soruların cevaplandırılması gerekir:
Ceza hangi kanuna dayanıyor?
Kararı hangi belediye organı verdi?
Cezaya dayanak tutanak var mı?
Tutanakta somut olarak ne tespit edilmiş?
Karar ne zaman tebliğ edildi?
Para cezasıyla birlikte başka bir işlem var mı?
Ceza miktarı nasıl hesaplandı?
Fiilin kişi veya şirketle bağlantısı nasıl kurulmuş?
Hangi mahkeme görevli?
Başvuru süresi ne zaman sona eriyor?
Bu sorular cevaplandırıldığında belediye para cezasına karşı izlenecek hukuki yol büyük ölçüde ortaya çıkacaktır.
Belediye tarafından idari para cezası verilmiş olması, cezanın mutlaka ödenmesi gerektiği veya hukuken tartışılamayacağı anlamına gelmez.
Belediye işlemleri de diğer idari işlemler gibi yargısal denetime tabidir.
Ancak belediye para cezalarında en sık yapılan hata, bütün cezaların aynı hukuki rejime tabi olduğunun düşünülmesidir.
Oysa doğru yolun belirlenebilmesi için cezanın hangi kanuna dayandığı, hangi makam tarafından verildiği, kararın ne zaman tebliğ edildiği ve para cezasıyla birlikte başka bir idari işlem bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Özellikle işyerinin kapanmasına, faaliyetin durmasına veya yüksek miktarda mali yük doğmasına yol açan belediye işlemlerinde başvuru süresinin geçirilmemesi önemlidir.
Aydın, Efeler, Kuşadası, Didim, Söke ve Nazilli’de belediye tarafından idari para cezası uygulanması hâlinde de ilk inceleme cezanın miktarından değil, idari yaptırım kararının ve dayanak belgelerin tamamından başlamalıdır.
Uzman avukat kadromuz tarafından hazırlanmış bu makale, hukuki bilgilendirme amaçlı yazılmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır.
İdare Hukuku
İdare Hukuku
İdare Hukuku
İdare Hukuku ve veraset davaları konusunda uzman avukatlarımızla ön görüşme yapabilirsiniz.
Hemen İletişime Geçin