İdari bir işlem tebliğ edildiğinde doğrudan dava açmak her zaman tek seçenek değildir. İlgili kişi, bazı durumlarda dava açmadan önce işlemi tesis eden idareye veya üst makama başvurarak işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını isteyebilir.
Bu başvurunun en önemli sonuçlarından biri, şartları mevcutsa işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurmasıdır.
Ancak uygulamada İYUK 11 konusunda ciddi hatalar yapılmaktadır.
“İdareye dilekçe verdim, 60 günlük sürem yeniden başladı.”
“İtiraz ettim, artık idarenin cevabını istediğim kadar bekleyebilirim.”
“İdareye tekrar başvurursam geçmiş dava süresini yeniden canlandırabilirim.”
Bu düşünceler ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
İYUK 11 başvurusunda kritik nokta şudur:
Başvuru dava açma süresini kural olarak sıfırlamaz. İşlemekte olan süreyi durdurur. Süre yeniden işlemeye başladığında başvurudan önce geçen günler de hesaba katılır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi, idari dava açılmadan önce idareye yapılabilecek başvuruyu düzenlemektedir.
İlgili kişi, idari dava açma süresi içerisinde;
idari işlemin kaldırılmasını,
geri alınmasını,
değiştirilmesini
veya yeni bir işlem yapılmasını
üst makamdan isteyebilir.
Üst makam bulunmuyorsa başvuru işlemi tesis etmiş olan makama yapılabilir.
Dolayısıyla İYUK 11, mevcut bir idari işlem karşısında dava açılmadan önce kullanılabilecek idari başvuru mekanizmalarından biridir.
Genel olarak İYUK 11 başvurusu ihtiyari bir idari başvuru yoludur.
Başka bir ifadeyle, kanunda veya özel mevzuatta zorunlu bir idari başvuru yolu öngörülmemişse kişinin mutlaka önce İYUK 11 kapsamında idareye başvurup daha sonra dava açması gerektiği söylenemez.
Şartları mevcutsa doğrudan iptal davası açılması mümkün olabilir.
Ancak bazı uyuşmazlıklarda özel kanunlarda zorunlu başvuru yolları veya farklı usuller öngörülebilir. Bu nedenle her idari işlem bakımından otomatik olarak aynı yol izlenmemelidir.
En önemli şartlardan biri başvurunun idari dava açma süresi içerisinde yapılmasıdır.
Özel kanunda başka bir süre bulunmayan idare mahkemesi uyuşmazlıklarında genel dava açma süresi 60 gündür.
Dolayısıyla İYUK 11 başvurusunun süre üzerindeki etkisinden yararlanılabilmesi bakımından başvurunun dava açma süresi geçirilmeden yapılması önemlidir.
Dava açma süresi zaten sona erdikten sonra idareye başvurulması, kural olarak geçmiş olan dava açma süresini yeniden canlandırmaz.
Şartlarına uygun bir İYUK 11 başvurusu, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.
Buradaki “durdurma” kavramı özellikle önemlidir.
Çünkü süre kesilmez ve sıfırdan başlamaz.
Başvuru yapıldığı anda süre adeta kaldığı yerde bekler.
İdarenin cevabından veya kanunda öngörülen cevap süresinin dolmasından sonra dava açma süresi yeniden işlemeye başladığında, başvurudan önce geçen günler hesaba katılır.
Hayır.
İYUK 11 bakımından en sık yapılan hata budur.
Örneğin genel 60 günlük dava açma süresine tabi bir işlem 1 Haziran’da usulüne uygun şekilde tebliğ edilmiş olsun.
Süre tebliği izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
İlgili kişi dava açma süresinin 20 gününü kullandıktan sonra İYUK 11 kapsamında başvuru yaparsa, dava süresi başvuru tarihinde durur.
İdarenin ret cevabından veya zımni ret durumunun oluşmasından sonra kişinin yeni bir 60 günlük süresi bulunmaz.
Başvurudan önce 20 gün kullanılmış olduğundan kural olarak geriye kalan süre üzerinden hesaplama yapılır.
Bu nedenle İYUK 11 başvurusunda mutlaka üç tarih kaydedilmelidir:
İdari işlemin tebliğ tarihi,
İYUK 11 başvuru tarihi,
idarenin ret cevabının tebliğ tarihi veya zımni ret tarihi.
İYUK 11 kapsamında yapılan başvuruya 30 gün içerisinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
Bu durum zımni ret olarak adlandırılır.
Dolayısıyla idarenin hiç cevap vermemesi halinde kişinin süresiz biçimde bekleme imkânı bulunmamaktadır.
30 günlük sürenin sona ermesiyle zımni ret meydana gelir ve durmuş olan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.
Bu nedenle “idare bana cevap vermedi, dava süresi de başlamadı” düşüncesi tehlikelidir.
İdare başvuruyu 30 günlük süre dolmadan açıkça reddederse, ret kararının ilgiliye bildirilmesinden sonra durmuş olan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.
Yine baştan yeni bir 60 günlük süre başlamaz.
Başvuru tarihine kadar geçmiş süre hesaba katılır.
Bu nedenle ret cevabının tebliğ edildiği tarih ayrıca önem taşır.
İYUK 11 başvurusuna 30 gün içerisinde cevap verilmemesi halinde başvuru reddedilmiş sayılır.
Zımni ret tarihinden sonra, başvuru nedeniyle durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Buradaki süre hesabının yanlış yapılması davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesine yol açabilir.
Özellikle kişinin idarenin fiilen cevap vermesini aylarca beklemesi ciddi risk oluşturur.
Geç cevap verilmesi halinde süre hesabı daha dikkatli yapılmalıdır.
İYUK’taki zımni ret mekanizması nedeniyle, kanuni cevap süresinin dolmasından itibaren dava açma süresinin yeniden işlemeye başlamış olabileceği gözden kaçırılmamalıdır.
Bu nedenle geç gelen cevabın her durumda yeni ve bağımsız bir 60 günlük dava süresi başlattığı varsayılmamalıdır.
Somut olayda verilen cevabın niteliği ve ilgili İYUK hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Hayır.
Bir kamu kurumuna dilekçe verilmiş olması tek başına o dilekçenin İYUK 11 kapsamında dava süresini durdurduğu anlamına gelmez.
Başvurunun mevcut bir idari işleme yönelik olması ve işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması talebini içermesi gerekir.
Ayrıca başvurunun süresinde ve kanunun öngördüğü makama yapılması önemlidir.
Bu nedenle vatandaşların sık kullandığı;
“itiraz ediyorum”,
“kararın tekrar incelenmesini istiyorum”,
“mağduriyetimin giderilmesini talep ediyorum”
şeklindeki dilekçelerin süre üzerindeki etkisi, yalnızca başlığına değil içeriğine ve hukuki niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Kanuna göre başvuru üst makama yapılabilir.
Üst makam bulunmuyorsa işlemi tesis eden makama başvurulur.
Bu nedenle işlemi hangi idari makamın tesis ettiği doğru şekilde belirlenmelidir.
Örneğin bir kamu personeli işleminde kararın hangi makam tarafından tesis edildiği, üst makamın bulunup bulunmadığı ve varsa özel personel mevzuatındaki itiraz mekanizmaları birlikte incelenmelidir.
Bu iki madde sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır.
Basit ifadeyle;
İYUK 11’de ortada mevcut bir idari işlem vardır ve ilgili kişi bu işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını ister.
İYUK 10’da ise ilgililer haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvururlar.
Bu ayrım süre hesabını ve daha sonra açılacak davanın konusunu etkileyebilir.
Bu nedenle İYUK 10 başvurusu serimizin bir sonraki yazısında ayrıca incelenecektir.
Dava açma süresi geçirilmiş bir idari işleme karşı sonradan yapılan başvuru, kural olarak geçmiş olan dava açma süresini yeniden canlandırmaz.
Örneğin genel 60 günlük dava açma süresine tabi bir işlem için bu süre tamamen geçirildikten sonra;
“işleminizi kaldırın”
şeklinde dilekçe verilmesi ve idarenin bu talebi reddetmesi, eski işleme karşı otomatik olarak yeni bir dava hakkı doğurmaz.
Aksi halde dava açma sürelerinin hiçbir anlamı kalmazdı.
Bu nedenle İYUK 11 başvurusunun en önemli şartlarından biri, henüz devam eden bir dava açma süresinin bulunmasıdır.
Başvuruda öncelikle hangi idari işlemin kaldırılması veya değiştirilmesinin istendiği açıkça belirtilmelidir.
İşlemin tarih ve sayısı mümkünse yazılmalıdır.
Başvurunun hukuki ve maddi gerekçeleri ortaya konulmalıdır.
Talep sonucu tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirtilmelidir.
Ayrıca başvurunun yapıldığı tarih mutlaka ispatlanabilir olmalıdır.
Çünkü daha sonra açılacak davada başvurunun hangi tarihte yapıldığı, dava açma süresinin hesaplanması bakımından doğrudan önem taşıyabilir.
Her olayda İYUK 11 başvurusu yapmak en doğru strateji değildir.
Bazı uyuşmazlıklarda idarenin kendi işlemini yeniden değerlendirmesi faydalı olabilir.
Ancak bazı durumlarda işlemin uygulanması hızla telafisi güç sonuçlar doğuruyorsa doğrudan iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi daha etkili bir hukuki yol olabilir.
Örneğin kamu görevlisinin derhal uygulanacak atama veya nakil işlemi söz konusu olduğunda yalnızca idari başvurunun sonucunu beklemek, somut olayın özelliklerine göre kişinin hukuki korunmasını geciktirebilir.
Dolayısıyla tercih otomatik yapılmamalıdır.
İşlemin niteliği, kalan dava süresi ve acil hukuki koruma ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.
Kamu görevlilerinin atama ve nakil işlemlerinde idareye yeniden değerlendirme başvurusu yapılması gündeme gelebilir.
Örneğin sağlık, aile birliği veya başka hukuken dikkate alınması gereken nedenlerin idare tarafından değerlendirilmediği ileri sürülebilir.
Ancak yapılan başvurunun dava süresine etkisinin ayrıca hesaplanması gerekir.
İdari başvuru yapılmış olması, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.
Bu nedenle işlemin uygulanması telafisi güç sonuçlar doğurabilecekse yürütmenin durdurulması ihtiyacı da ayrıca değerlendirilmelidir.
Disiplin işlemlerinde öncelikle ilgili personel mevzuatındaki özel itiraz yolları incelenmelidir.
Çünkü özel kanunlarda veya ilgili disiplin mevzuatında ayrıca idari itiraz usulü öngörülmüş olabilir.
Bu durumda özel düzenleme ile İYUK hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Her disiplin cezasına karşı doğrudan “İYUK 11 dilekçesi” verilmesinin doğru olduğu söylenemez.
Hayır.
Bazı özel yargılama usullerinde İYUK 11’in uygulanması kanun tarafından sınırlandırılmıştır.
Örneğin ivedi yargılama usulüne tabi bazı uyuşmazlıklarda İYUK 11 hükümleri uygulanmaz.
Dolayısıyla dava açma süresi kısa olan özel uyuşmazlıklarda idareye yapılan başvurunun dava süresini durdurduğu varsayımı son derece tehlikeli olabilir.
Bu nedenle öncelikle uyuşmazlığın genel idari yargılama usulüne mi yoksa özel veya ivedi bir yargılama usulüne mi tabi olduğu belirlenmelidir.
Aydın, Denizli ve Muğla’da kamu kurumlarının tesis ettiği işlemlerde de İYUK 11’in genel kuralları uygulanmaktadır.
Özellikle;
kamu personelinin atama ve nakil işlemleri,
bazı disiplin ve statü işlemleri,
idari makamların ret kararları,
ruhsat ve faaliyet işlemleri
bakımından idareye başvuru seçeneği gündeme gelebilir.
Ancak yerel bir kamu kurumuna dilekçe verilmiş olması tek başına dava açma süresinin güvence altına alındığı anlamına gelmez.
Öncelikle dava açma süresinin hangi tarihte başladığı ve İYUK 11 başvurusunun kaçıncı günde yapıldığı belirlenmelidir.
Ardından idarenin cevap tarihi veya zımni ret tarihi üzerinden kalan dava süresi hesaplanmalıdır.
Somut tarihlerin her olayda ayrıca hesaplanması gerekir. Ancak sistemin anlaşılması için basit bir örnek verilebilir.
Genel dava açma süresinin 60 gün olduğu bir işlem düşünelim.
Kişi dava süresinin ilk 15 gününü geçirdikten sonra usulüne uygun bir İYUK 11 başvurusu yapmış olsun.
Başvuru tarihinde dava süresi durur.
İdarenin başvuruyu reddetmesi veya kanundaki cevap süresinin sonunda başvurunun zımnen reddedilmiş sayılması üzerine süre yeniden işlemeye başlar.
Bu durumda kişinin “yeni 60 günü” bulunmaz.
Başvurudan önce kullanılan 15 gün hesaba katılır ve genel süre bakımından kalan kısım üzerinden hareket edilir.
İYUK 11’in mantığı tam olarak budur:
Süreyi yenilemez; süreyi durdurur.
Uygulamada özellikle şu hatalar önem taşır:
Dava açma süresi geçtikten sonra başvuru yapmak,
başvurudan sonra yeni bir 60 günlük süre başladığını düşünmek,
idarenin cevabını süresiz beklemek,
her dilekçenin dava süresini durduracağını varsaymak,
özel kanundaki zorunlu başvuru yollarını gözden kaçırmak,
ivedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda İYUK 11’in uygulanacağını düşünmek,
başvuru tarihini ispatlayacak belgeyi saklamamak,
idari başvurunun işlemin yürütülmesini de otomatik olarak durdurduğunu sanmak.
Bu hatalardan biri dahi daha sonra açılan davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesine neden olabilir.
İYUK 11 başvurusu, idari işlemin dava açılmadan önce idare tarafından yeniden değerlendirilmesini sağlayan önemli bir başvuru yoludur.
Şartlarına uygun ve dava açma süresi içerisinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.
Ancak süre sıfırlanmaz.
İdarenin talebi reddetmesi veya 30 gün içerisinde cevap vermemesi halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre hesaba katılır.
Bu nedenle İYUK 11 uygulamasında yalnızca dilekçenin içeriği değil, gün hesabı da son derece önemlidir.
Özellikle Aydın, Denizli ve Muğla’daki kamu personeli ve diğer idari uyuşmazlıklarda idareye başvuru yapılmadan önce, başvurunun dava süresine etkisinin ve doğrudan dava açılması halinde yürütmenin durdurulması ihtiyacının birlikte değerlendirilmesi hak kaybının önlenmesi açısından önem taşır.
Mevcut bir idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının dava açılmadan önce idari makamdan istenmesini sağlayan başvuru yoludur.
Genel olarak ihtiyaridir. Ancak özel mevzuatta farklı veya zorunlu idari başvuru yolları bulunabilir.
Şartlarına uygun ve dava açma süresi içerisinde yapılan başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.
Hayır. Başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre hesaba katılır. Süre kaldığı yerden devam eder.
30 gün içerisinde cevap verilmemesi halinde başvuru reddedilmiş sayılır ve durmuş olan dava açma süresi yeniden işlemeye başlar.
Hayır. Başvurunun hukuki niteliği, zamanı, talebi ve hangi makama yapıldığı değerlendirilmelidir.
Başvuru yapılabilmesi ile bu başvurunun geçmiş dava süresini yeniden canlandırması farklı meselelerdir. Süresi geçmiş işleme yapılan başvuru kural olarak geçmiş dava açma süresini yeniden başlatmaz.
Hayır. İdareye başvuru yapılması idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Şartları varsa iptal davasıyla birlikte yürütmenin durdurulması talep edilmesi ayrıca değerlendirilmelidir.
Uzman avukat kadromuz tarafından hazırlanmış bu makale, hukuki bilgilendirme amaçlı yazılmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır.
İdare Hukuku
İdare Hukuku
İdare Hukuku
İdare Hukuku ve veraset davaları konusunda uzman avukatlarımızla ön görüşme yapabilirsiniz.
Hemen İletişime Geçin