Satın alınan bir ürünün kısa süre içerisinde bozulması, vaat edilen özellikleri taşımaması, sürekli arıza vermesi veya kullanım amacını gereği gibi karşılamaması halinde tüketicinin ürünü kabullenmek zorunda olduğu düşünülmemelidir.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, ayıplı mal satın alan tüketiciye önemli haklar tanımaktadır. Somut olayın özelliklerine göre tüketici; para iadesi, ürünün yenisiyle değiştirilmesi, ücretsiz onarım veya satış bedelinde indirim talep edebilir.
Ancak özellikle yüksek bedelli ürünlerde uyuşmazlığın ilk aşamasında hangi hakkın kullanılacağının doğru belirlenmesi önemlidir. Çünkü tüketicinin satıcıya yaptığı ilk başvuru, servis kayıtları, ihtarnameler ve diğer belgeler ileride Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi önünde önem taşıyabilir.
Ayıplı mal, en genel ifadeyle, tüketiciye teslim edildiği sırada taraflar arasında kararlaştırılan özellikleri veya objektif olarak taşıması gereken nitelikleri taşımayan maldır.
Bir ürünün tamamen çalışmıyor olması şart değildir.
Örneğin;
ayıplı mal değerlendirmesine yol açabilir.
Bu nedenle satıcının “ürün çalışıyor” veya “kullanılabiliyor” şeklindeki savunması tek başına ürünün ayıpsız olduğunu göstermez.
Bazı ayıplar ürün teslim alınırken kolaylıkla fark edilebilir. Bazıları ise ancak ürün kullanılmaya başladıktan sonra ortaya çıkar.
İkinci durum uygulamada çoğunlukla gizli ayıp olarak karşımıza çıkar.
Örneğin satın alınan bir otomobilin motorunda daha önce ciddi bir işlem yapılmış olması, elektronik cihazın belirli kullanım koşullarında sürekli kapanması veya bir ürünün iç yapısındaki üretim hatasının ancak zaman içerisinde ortaya çıkması gizli ayıp tartışmasına neden olabilir.
Özellikle otomobil, elektronik eşya ve yüksek bedelli tüketici ürünlerinde uyuşmazlığın çözümünde ayıbın niteliğinin teknik olarak belirlenmesi gerekebilir.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun tüketiciye dört temel seçimlik hak tanımaktadır.
Tüketici somut olayın koşullarına göre;
isteyebilir.
Bu haklardan hangisinin kullanılacağı uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Evet.
Ayıplı mal nedeniyle tüketicinin kullanabileceği haklardan biri sözleşmeden dönmedir. Tüketici ürünü geri vermeye hazır olduğunu bildirerek ödediği satış bedelinin iadesini talep edebilir.
Özellikle ciddi bir ayıp bulunan veya tüketicinin üründen beklediği faydayı önemli ölçüde ortadan kaldıran durumlarda para iadesi talebi gündeme gelebilir.
Ancak her uyuşmazlıkta yalnızca “ürün bozuldu, paramı geri istiyorum” yaklaşımı yeterli değildir. Ayıbın niteliği, ürünün kullanım durumu, tarafların önceki işlemleri ve tüketicinin daha önce hangi seçimlik hakkını kullandığı birlikte değerlendirilmelidir.
Tüketicinin diğer önemli hakkı, imkân bulunması halinde ayıplı ürünün ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini istemektir.
Özellikle yeni alınan;
gibi ürünlerde bu hak önemli uyuşmazlıklara konu olmaktadır.
Satıcının tüketiciyi otomatik olarak tamire yönlendirmesi, tüketicinin kanundan doğan diğer haklarının bulunmadığı anlamına gelmez.
Tüketici, ayıplı malın ücretsiz olarak onarılmasını da talep edebilir.
Bu durumda onarım nedeniyle tüketiciden işçilik, parça veya benzeri isimlerle ücret talep edilmemesi gerekir.
Ancak ürünün defalarca aynı veya farklı arızaları vermesi, tamirin sonuç vermemesi veya tüketicinin üründen beklediği faydanın sağlanamaması halinde uyuşmazlığın niteliği değişebilir.
Bu nedenle servis fişlerinin mutlaka saklanması gerekir.
Tüketici ürünü kullanmaya devam etmek istiyorsa ayıp oranında satış bedelinden indirim talep edebilir.
Bu seçenek özellikle ayıbın ürünün tamamen kullanılmasını engellemediği ancak ekonomik değerini azalttığı durumlarda önem taşır.
Bedelden yapılması gereken indirimin miktarı konusunda taraflar anlaşamazsa bilirkişi incelemesi gerekebilir.
Uygulamada tüketicilerin en sık karşılaştığı sorunlardan biri budur.
Satıcı veya yetkili servis, tüketiciyi doğrudan tamire yönlendirerek başka bir hakkı bulunmadığı izlenimi verebilir.
Oysa kanunda tüketiciye yalnızca ücretsiz onarım hakkı tanınmamıştır.
Sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim olmak üzere farklı seçimlik haklar bulunmaktadır.
Bu nedenle tüketicinin somut olayda hangi hakkı kullanmak istediğini açık biçimde ortaya koyması önemlidir.
Garanti süresinin devam ediyor olması, tüketicinin her durumda yalnızca tamir hakkını kullanabileceği anlamına gelmez.
Garanti ile ayıplı maldan doğan kanuni haklar aynı şey değildir.
Ürünün ayıplı olması halinde 6502 sayılı Kanun kapsamında tüketicinin seçimlik hakları ayrıca değerlendirilmelidir.
Özellikle ürünün sürekli servise gönderilmesi halinde servis kayıtları büyük önem taşır.
Ürünün hangi tarihte servise teslim edildiği, hangi arızanın bildirildiği, hangi parçaların değiştirildiği ve aynı arızanın tekrar edip etmediği belgelerden anlaşılabilir.
Ayıbın ne zaman ortaya çıktığı ispat bakımından önemlidir.
6502 sayılı Kanundaki ispat düzenlemesine göre teslim tarihinden itibaren altı ay içerisinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya geçmektedir.
Bu düzenleme tüketici bakımından önemli bir ispat kolaylığı sağlar.
Bununla birlikte uyuşmazlık yalnızca altı aylık süre üzerinden değerlendirilmemelidir. Altı ay geçtikten sonra ortaya çıkan bir arıza da somut olayın koşullarına göre ayıplı mal niteliğinde olabilir.
Fatura önemli bir delildir ancak uyuşmazlığın ispatı yalnızca faturaya bağlı değildir.
Satışın ve ödemenin;
gibi başka delillerle ortaya konulması mümkün olabilir.
Bu nedenle faturasını kaybeden tüketicinin doğrudan “hiçbir hakkım kalmadı” sonucuna ulaşması doğru değildir.
Ayıplı mal uyuşmazlıklarında servis kayıtları çoğu zaman dosyanın en önemli delillerinden biridir.
Örneğin bir elektronik ürün dört kez aynı nedenle servise gitmişse veya araçtaki aynı arıza defalarca giderilmeye çalışılmışsa bu kayıtların tamamının saklanması gerekir.
Servise teslim sırasında arızanın doğru şekilde kayıt altına alınmasına da dikkat edilmelidir.
“Genel kontrol yapıldı” şeklindeki bir kayıtla “araç hareket halindeyken motor duruyor” şeklindeki kayıt aynı ispat gücüne sahip değildir.
Bu nedenle tüketicinin şikâyetini servis formuna açık ve somut biçimde yazdırması önemlidir.
Satıcının para iadesi, değişim veya diğer seçimlik haklardan birini kabul etmemesi uyuşmazlığın sona erdiği anlamına gelmez.
Uyuşmazlığın parasal değerine ve niteliğine göre Tüketici Hakem Heyetine veya Tüketici Mahkemesine başvuru gündeme gelebilir.
Başvuru yapılmadan önce;
bir araya getirilmelidir.
Özellikle yüksek bedelli uyuşmazlıklarda başvurunun yalnızca birkaç ekran görüntüsüyle yapılması yerine delillerin kronolojik ve sistematik biçimde hazırlanması önemlidir.
Kural olarak ayıplı maldan doğan sorumluluk, daha uzun bir süre öngörülmemişse, malın tüketiciye tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.
Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda ise bu süre teslimden itibaren beş yıldır.
İkinci el satışlarda özel düzenlemeler bulunmaktadır. Ayrıca ayıbın ağır kusur veya hileyle gizlenmiş olması halinde zamanaşımı bakımından farklı sonuçlar doğabilir.
Bu nedenle özellikle eski tarihli ve gizli ayıp iddiasının bulunduğu uyuşmazlıklarda süre hesabı dosya özelinde yapılmalıdır.
Tüketicinin hakları her durumda yalnızca ürün bedeliyle sınırlı değildir.
Ayıplı mal nedeniyle tüketicinin ayrıca bir zarara uğraması halinde, koşulları mevcutsa tazminat talebi de gündeme gelebilir.
Örneğin ayıplı ürünün başka bir mala zarar vermesi veya tüketicinin ayıp nedeniyle ayrıca ekonomik kayba uğraması durumunda zararın niteliği ayrıca incelenmelidir.
İnternet üzerinden satın alınan ürünlerde iki farklı hukuki kurumun birbirine karıştırılmaması gerekir:
Cayma hakkı ile ayıplı maldan doğan haklar aynı değildir.
Mesafeli satışlarda belirli şartlar altında tüketicinin herhangi bir ayıp bulunmasa dahi cayma hakkı söz konusu olabilir.
Ayıplı malda ise ürünün sözleşmeye uygun olmaması nedeniyle tüketicinin kanundan doğan seçimlik hakları gündeme gelir.
Dolayısıyla “cayma süresi geçti” denilmesi her durumda tüketicinin ayıplı mala ilişkin haklarının da sona erdiği anlamına gelmez.
Otomobil uyuşmazlıkları ayıplı mal hukukunun en önemli uygulama alanlarından biridir.
Yeni veya ikinci el bir araçta;
gibi durumlar uyuşmazlık konusu olabilir.
Araç uyuşmazlıklarında satış ilanı, ekspertiz raporu, servis kayıtları, hasar geçmişi ve taraflar arasındaki yazışmalar birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle yüksek bedelli araçlarda yanlış seçimlik hakla hareket edilmesi önemli ekonomik sonuçlara yol açabileceğinden dosyanın başlangıç aşamasında hukuki ve teknik deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Tüketicinin bir ticari veya mesleki amaç dışında konut edinmesi ve işlemin tüketici işlemi niteliğinde olması halinde ayıplı konuta ilişkin hükümler de gündeme gelebilir.
Su yalıtımı problemleri, ciddi rutubet, eksik imalat, projeye aykırılıklar, vaat edilen ortak alanların yapılmaması veya teslim edilen konutun sözleşmedeki nitelikleri taşımaması uyuşmazlığa yol açabilir.
Konutlarda ayıbın teknik niteliğinin tespiti çoğu zaman bilirkişi incelemesini gerektirir.
Aydın, Efeler, Nazilli, Söke, Kuşadası ve Didim’de ortaya çıkan tüketici uyuşmazlıklarında da temel hukuki çerçeve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’dur.
Ancak her dosyada ürünün niteliği, satış şekli, bedeli, ayıbın ne zaman ortaya çıktığı ve elde bulunan deliller farklıdır.
Özellikle otomobil, konut, mobilya, elektronik ürün ve yüksek bedelli tüketici işlemlerinde uyuşmazlık ortaya çıkar çıkmaz servis kayıtlarının, faturaların, banka dekontlarının ve yazışmaların muhafaza edilmesi önem taşır.
Tüketici uyuşmazlıklarında avukatla temsil her durumda zorunlu değildir.
Bununla birlikte özellikle yüksek bedelli uyuşmazlıklarda, bilirkişi incelemesi gerektiren teknik ayıplarda, otomobil ve konut uyuşmazlıklarında veya satıcının tüketicinin talebini açıkça reddettiği durumlarda hukuki yardım alınması önem kazanabilir.
Çünkü uyuşmazlık yalnızca ürünün ayıplı olup olmadığıyla sınırlı değildir.
Hangi seçimlik hakkın kullanılacağı, talebin kime yöneltileceği, ispat yükünün kimde olduğu, zamanaşımı ve görevli başvuru merciinin belirlenmesi de sonuca doğrudan etki edebilir.
Koşullarının bulunması halinde tüketici sözleşmeden dönerek bedelin iadesini talep edebilir. Ancak uyuşmazlığın özelliklerine göre seçimlik hakkın kullanılabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Tüketicinin kanundan doğan hakkı yalnızca ücretsiz onarımla sınırlı değildir. Kanunda farklı seçimlik haklar bulunmaktadır.
Tekrarlayan arızalar ve onarım geçmişi tüketicinin diğer haklarını kullanması bakımından önem taşıyabilir. Servis kayıtları bu nedenle mutlaka saklanmalıdır.
Ayıplı maldan doğan kanuni haklar yalnızca ürünün orijinal kutusunun bulunup bulunmamasına indirgenemez. Somut uyuşmazlığın niteliği değerlendirilmelidir.
Satış işlemi başka delillerle ispatlanabiliyorsa faturanın kaybolması tek başına bütün hakların ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Satışın tarafları ve hukuki niteliğine göre ikinci el ürünlerde de ayıptan sorumluluk gündeme gelebilir. Ancak tüketici hukukunun uygulanıp uygulanmayacağı ve sorumluluk süresi somut işleme göre ayrıca incelenmelidir.
Bir ayıbın teslim anında gözle görülmemesi hakların otomatik olarak kaybedildiği anlamına gelmez. Gizli ayıplar kullanım sırasında sonradan ortaya çıkabilir.
Başvuru yolu uyuşmazlığın niteliği ve başvuru tarihindeki parasal sınırlar dikkate alınarak belirlenir. Bu nedenle güncel parasal sınır kontrol edilmeden başvuru yapılmaması gerekir.
Ayıplı bir ürün satın alan tüketicinin tek seçeneği ürünü tamir ettirmek değildir.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun; koşulları mevcut olduğunda tüketiciye sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim hakları tanımaktadır.
Uyuşmazlık ortaya çıktığında en önemli hususlardan biri, ayıbın ve tüketicinin talebinin mümkün olduğunca erken tarihte belgelendirilmesidir.
Fatura, banka dekontu, servis kayıtları, satış ilanları, fotoğraf ve videolar ile taraflar arasındaki yazışmalar ileride yapılacak başvurunun temel delilleri haline gelebilir.
Özellikle otomobil, konut ve diğer yüksek bedelli ürünlerde seçimlik hakkın belirlenmesi ve başvuru yolunun doğru seçilmesi, uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Uzman avukat kadromuz tarafından hazırlanmış bu makale, hukuki bilgilendirme amaçlı yazılmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır.
Tüketici Hukuku
Tüketici Hukuku
Tüketici Hukuku
Tüketici Hukuku ve veraset davaları konusunda uzman avukatlarımızla ön görüşme yapabilirsiniz.
Hemen İletişime Geçin